Milieucriteria

Milieucriteria zijn eisen en beoordelingscriteria waarmee opdrachtgevers de milieu-impact van een opdracht meewegen. In steeds meer aanbestedingen tellen ze zwaar mee. Van CO2-uitstoot tot waterverbruik, van circulariteit tot energieprestaties: wie hier scherp op inspeelt, pakt punten.

Welke vormen kom je tegen?

Milieucriteria verschijnen op drie plekken in een aanbesteding, elk met een andere impact op je inschrijving:

• Als geschiktheidseis: een harde drempel. Bijvoorbeeld: je moet gecertificeerd zijn op trede 3 van de CO2-Prestatieladder. Heb je dat niet, dan vlieg je eruit voor de wedstrijd begonnen is.
• Als gunningscriterium: onderdeel van de beoordeling. Hoe beter je milieuprestaties, hoe meer punten. Dit is waar je het verschil maakt ten opzichte van concurrenten.
• Als contractvoorwaarde: eisen die gelden tijdens de uitvoering. Denk aan emissieloos bouwen op de bouwplaats of een verplichting om 95% van het sloopmateriaal te hergebruiken.

De meest voorkomende thema's

De Rijksoverheid heeft via het programma Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) productgroepspecifieke criteria ontwikkeld. In de praktijk draaien de meeste milieucriteria om een handvol thema's:

• CO2-reductie: het terugdringen van broeikasgasemissies, vaak gemeten via de CO2-Prestatieladder of een milieukostenindicator (MKI).
• Circulariteit: hergebruik van materialen, beperking van afval, toepassing van secundaire grondstoffen. Zie ook circulair inkopen.
• Energieverbruik: energielabels, energieneutrale oplossingen, inzet van hernieuwbare energie.
• Watergebruik en biodiversiteit: vooral bij grond-, weg- en waterbouw en groenbeheer.
• Afvalreductie: minimalisering van reststromen, verwerking volgens de afvalhierarchie (Ladder van Lansink).

Welke thema's het zwaarst wegen, verschilt per sector. In de bouw draait alles om CO2 en circulariteit. Bij facilitaire dienstverlening gaat het vaker om schoonmaakmiddelen, energieverbruik en afvalscheiding.

Een concreet voorbeeld

Een waterschap besteedt de aanleg van een dijkversterking aan. In de gunningscriteria staat dat 30% van de score wordt bepaald door duurzaamheid. Concreet vragen ze om een plan met drie onderdelen: CO2-reductie op de bouwplaats (emissieloos materieel), hergebruik van vrijkomende grond en klei, en een berekening van de milieukostenindicator voor de toegepaste materialen.

De aannemer die wint, scoort hoog omdat hij elektrische grondverzetmachines inzet, 92% van de vrijkomende klei lokaal hergebruikt en een MKI-berekening overlegt die 18% onder de referentiewaarde zit. Geen raketwetenschap, maar een goed doordacht plan met harde cijfers.

Zo scoor je hoger op milieucriteria

Enkele tips die in de praktijk het verschil maken:

• Maak het concreet: schrijf geen wollige verhalen over duurzaamheidsambities. Beoordelaars willen cijfers, berekeningen en aantoonbare maatregelen zien. Een MKI-berekening of een CO2-footprintanalyse zegt meer dan drie pagina's goede bedoelingen.
• Certificeer wat je kunt: een CO2-Prestatieladdercertificaat, een ISO 14001-certificering of een Cradle to Cradle-keurmerk geeft direct geloofwaardigheid. De investering betaalt zich terug bij meerdere tenders.
• Ken de MVI-criteria: de Rijksoverheid publiceert per productgroep specifieke milieucriteria. Gebruik die als checklist bij je voorbereiding. Ze zijn gratis beschikbaar via PIANOo.
• Werk samen in de keten: als je leverancier duurzaam produceert, is dat jouw voordeel. Leg die keten vast en maak hem zichtbaar in je inschrijving.
• Leer van eerdere tenders: vraag debriefings op en analyseer wat winnende partijen anders deden op het duurzaamheidsonderdeel.

Het gezegde "de kost gaat voor de baat uit" geldt hier dubbel. Investeren in milieuprestaties kost tijd en geld vooraf, maar levert structureel scorevoordeel op bij tenders waar duurzaamheid meetelt.

Een groeiende trend

Het aandeel milieucriteria in aanbestedingen neemt elk jaar toe. De Rijksoverheid streeft naar 100% maatschappelijk verantwoord inkopen. Gemeenten en provincies volgen. Wie nu investeert in meetbare milieuprestaties, bouwt een voorsprong op die over twee jaar standaard is. Afwachten is geen optie meer.

Gerelateerde begrippen

Lees meer over de CO2-Prestatieladder, circulair inkopen, levenscycluskosten, Maatschappelijk Verantwoord Inkopen en SROI voor aanverwante onderwerpen in de kennisbank.

Wil je weten hoe je milieucriteria in een specifieke tender kunt benutten? Neem contact op of bekijk onze blogartikelen voor praktische voorbeelden.