Het proportionaliteitsbeginsel houdt in dat eisen, voorwaarden en contractbepalingen bij een aanbesteding in verhouding moeten staan tot de aard en omvang van de opdracht. Dit beginsel voorkomt dat overheden onnodig hoge drempels opwerpen die bedrijven uitsluiten.

Waar komt het beginsel vandaan?

Het proportionaliteitsbeginsel is vastgelegd in artikel 1.10 van de Aanbestedingswet 2012. De wet verwijst daarbij naar de Gids Proportionaliteit, een document dat per type eis concrete handvatten geeft over wat wel en niet proportioneel is. Aanbestedende diensten moeten de Gids toepassen op basis van het principe "pas toe of leg uit".

Proportioneel versus disproportioneel: voorbeelden

Omzeteisen

Proportioneel: Minimale jaaromzet van anderhalf keer de opdrachtwaarde.

Disproportioneel: Minimale jaaromzet van tien keer de opdrachtwaarde.

Referentie-eisen

Proportioneel: Twee referenties van vergelijkbare projecten van minimaal 3 miljoen euro.

Disproportioneel: Drie referenties van identieke projecten van minimaal 8 miljoen euro in slechts drie jaar.

Contractvoorwaarden

Proportioneel: Aansprakelijkheidslimiet van twee keer de jaarlijkse contractwaarde.

Disproportioneel: Onbeperkte aansprakelijkheid bij een eenvoudige schoonmaakopdracht.

De Gids Proportionaliteit uitgelegd

De Gids behandelt proportionaliteit op vijf niveaus:

• Keuze van de procedure
• Samenvoeging en splitsing van opdrachten
• Geschiktheidseisen
• Gunningscriteria
• Contractvoorwaarden

Wat kun je doen bij disproportionele eisen?

• Nota van Inlichtingen: Stel een gerichte vraag met verwijzing naar het proportionaliteitsbeginsel.
• Klachtenmeldpunt: Dien een klacht in bij het interne klachtenloket.
• Commissie van Aanbestedingsexperts: Leg een klacht voor aan deze onafhankelijke commissie.
• Voorzieningenrechter: Start een kort geding als andere stappen geen resultaat opleveren.

Veelgestelde vragen

Geldt het proportionaliteitsbeginsel ook bij opdrachten onder de Europese drempel?

Ja. De basisbeginselen uit Deel 1 van de Aanbestedingswet gelden voor alle overheidsopdrachten.

Mag een aanbestedende dienst afwijken van de Gids Proportionaliteit?

Ja, maar alleen met een gemotiveerde onderbouwing. Het "pas toe of leg uit"-principe vereist dat de aanbestedende dienst bij afwijking uitlegt waarom de zwaardere eis gerechtvaardigd is.

Wil je sparren over een concrete aanbesteding? Neem contact op via onze contactpagina.