ESG staat voor Environmental, Social en Governance: drie dimensies die samen de niet-financiele prestaties van een organisatie beschrijven. Bij aanbestedingen vertalen aanbesteders deze dimensies naar concrete eisen, gunningscriteria of uitvoeringsvoorwaarden. Denk aan CO2-reductieverplichtingen (E), minimumlooneisen in de keten (S) en integriteitsverklaringen van bestuurders (G).
ESG als begrip komt uit de financiele wereld, maar heeft de afgelopen jaren zijn weg gevonden naar het inkoopdomein. Aanbesteders, met name grotere gemeenten, waterschappen en rijksdiensten, gebruiken aanbestedingen als sturingsmiddel om leveranciers te bewegen tot duurzamer en verantwoorder gedrag.
Voor MKB-inschrijvers is ESG het terrein waarop de spelregels het snelst veranderen. Wat twee jaar geleden een vrijwillige rapportage was, is vandaag een uitsluitingsgrond. Wat nu een wens is met 5% weging in de beoordelingsmatrix, kan volgend jaar een minimumeis zijn.
De druk op aanbesteders om ESG te integreren neemt toe vanuit twee kanten. Aan de ene kant de Europese wetgeving: de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) verplichten steeds meer bedrijven tot transparantie over hun ESG-prestaties. Aan de andere kant groeit de politieke wil bij gemeenten en provincies om hun inkoopkracht in te zetten voor maatschappelijke doelen.
Wie als inschrijver geen ESG-verhaal heeft, verliest punten. Wie een goed ESG-verhaal heeft maar het niet kan onderbouwen met data, verliest ook. De combinatie van ambitie en bewijs is wat telt.
ESG-criteria duiken op in drie verschillende onderdelen van een aanbesteding. Eerst als geschiktheidseis: je moet kunnen aantonen dat je voldoet aan bepaalde minimumnormen. Denk aan een geldig ISO 14001-certificaat, of bewijs dat je ketenleveranciers geen kinderarbeid toepassen. Wie dit niet kan aantonen, wordt uitgesloten.
Dan als gunningscriterium: je krijgt extra punten voor aantoonbaar betere ESG-prestaties. Een voorbeeld uit 2023: het Rijksvastgoedbedrijf beoordeelde bij een aanbesteding voor schoonmaakdiensten het sociale werkgelegenheidsaandeel als apart gunningscriterium. Partijen die konden aantonen dat minimaal 15% van de inzet afkomstig was van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, scoorden hoger.
Tot slot als uitvoeringsvoorwaarde: je mag dan inschrijven en gunning ontvangen, maar je bent contractueel verplicht om tijdens de uitvoering bepaalde ESG-prestaties te leveren en te rapporteren. Niet-naleving leidt dan tot kortingen op de factuur of zelfs contractontbinding.
De governance-component is het minst concreet uitgewerkt in aanbestedingsdocumenten. Toch zijn integriteitsverklaringen, UEA-verklaringen en Bibob-toetsen vormen van G die al jaren standaard zijn in overheidsinkoop. Ze zijn zo gewoon geworden dat niemand ze nog ESG noemt, maar het zijn het wel.
Breng je ESG-documentatie op orde voordat je inschrijft, niet erna. De meest voorkomende fout is dat bedrijven tijdens de inschrijvingsfase ontdekken dat ze een bepaald certificaat niet hebben of dat hun keteninformatie niet beschikbaar is. Dat kost punten die je niet meer terugkrijgt.
Maak onderscheid tussen E, S en G in je inschrijving. Veel partijen schrijven een algemene duurzaamheidsparagraaf en verwachten dat de beoordelaar zelf de verbinding legt met de criteria. De beoordelaar doet dat niet. Wees expliciet: dit is ons milieubeleid (E), dit zijn onze sociale praktijken in de keten (S) en dit zijn onze governance-structuren en integriteitsmaatregelen (G).
Wees kritisch op wat je claimt. Aanbesteders worden steeds beter in het doorprikken van vage ESG-taal. "Wij streven naar een duurzame bedrijfsvoering" scoort nul punten. "Wij reduceerden onze scope 1 en 2 emissies in 2023 met 18% ten opzichte van 2020, zoals blijkt uit ons gecertificeerde CO2-managementsysteem" scoort punten. Concreet, aantoonbaar, meetbaar.
Volg ook de ontwikkeling van het IMVO-beleid actief. De CSDDD verplicht steeds meer bedrijven tot ketentransparantie. Aanbesteders die vandaag geen keteninformatie vragen, doen dat morgen misschien wel. Wie zijn toeleveranciers al kent en kan beoordelen, staat voor op partijen die dit proces dan voor het eerst moeten doorlopen.
Bron: Aanbestedingswet 2012
Bron: Aanbestedingswet 2012