Nature-positive is een doelstelling waarbij de uitvoering van een project of contract per saldo leidt tot meer natuur, niet minder. Anders dan het klassieke "no net loss"-principe, waarbij je probeert schade te compenseren, gaat nature-positive een stap verder: de biodiversiteit en ecosysteemkwaliteit moeten na afloop van de opdracht aantoonbaar beter zijn dan ervoor.
In aanbestedingscontext vertaalt dit zich naar gunningscriteria, uitvoeringsvoorwaarden en selectie-eisen die inschrijvers aansporen om actief bij te dragen aan herstel van flora, fauna en bodemkwaliteit. Het is een relatief nieuw begrip in overheidsinkoop, maar groeit snel in populariteit, met name bij infraprojecten, gebiedsontwikkeling en groenbeheer.
Nederland staat onder druk. Het land scoort slecht op biodiversiteitsindexen vergeleken met andere EU-landen, en de politieke druk om dat te verbeteren is groot, zeker na de stikstofcrisis en de Europese biodiversiteitsstrategie 2030. Aanbestedende diensten als Rijkswaterstaat, provincies en grote gemeenten zien hun inkoopkracht als een van de weinige hefbomen die ze direct kunnen inzetten.
Voor inschrijvers in sectoren als infra, bouw, groenonderhoud en gebiedsinrichting is nature-positive aanbesteden geen verre toekomst. Het is er al. Wie nu niet weet wat een Biodiversity Net Gain-berekening is, of niet kan uitleggen hoe zijn werkwijze de bodembiodiversiteit beïnvloedt, staat over drie jaar buitenspel bij een groeiend deel van de publieke opdrachtmarkt.
Kleine partijen onderschatten dit risico. Grote aannemers investeren al in ecologische kennis en partnerships met adviesbureaus. Dat geeft hen een voorsprong in de beoordelingsmatrix die moeilijk in te halen is als je pas begint op het moment dat de eerste nature-positive-eis verschijnt in een aanbesteding die je wil winnen.
Een waterschap in het rivierengebied vroeg bij een aanbesteding voor oeverinrichting en dijkbeheer inschrijvers om een "nature-positive uitvoeringsplan". Partijen moesten aantonen hoe hun werkwijze leidde tot een meetbare toename in planten- en insectensoorten langs de dijk. De beoordeling gebruikte een aangepaste versie van de Biodiversity Net Gain-methode, waarbij de ecologische waarde van de situatie voor en na werd vergeleken.
Drie van de vijf inschrijvers hadden geen ecologische expertise in huis. Zij beschreven intenties, maar konden geen meetmethode of monitoringsplan aanbieden. De twee partijen die wel scoorden, hadden samengewerkt met een ecologisch adviesbureau om een concrete interventiekaart en nulmeting op te stellen. Het verschil in score op dit criterium was 14 punten op 100.
Bij groenonderhoudsopdrachten zien we vergelijkbare eisen opkomen: minder maaien, gedifferentieerd beheer, inheemse beplanting en verbod op bepaalde pesticiden zijn inmiddels gebruikelijk. Nature-positive gaat verder door ook te vragen om actieve herstelinterventies: het aanleggen van bloemrijke bermen, het terugbrengen van houtige elementen of het instellen van rustperiodes voor broedende vogels.
Werk samen met een ecologisch adviseur. Nature-positive aanbesteden is een vakgebied dat specifieke kennis vereist die de meeste aannemers en dienstverleners intern niet hebben. Een vaste partner die je helpt bij de nulmeting, het interventieplan en de monitoring is geen luxe, het is een voorwaarde om te kunnen meemeten.
Leer de meetmethodes kennen die aanbesteders hanteren. Biodiversity Net Gain is er een van, maar er zijn ook Nederlandse kaders zoals de Natuurpuntenmethode en instrumenten van het Planbureau voor de Leefomgeving. Weten welk meetkader een aanbesteder gebruikt, stelt je in staat om je plan nauwkeurig op dat kader af te stemmen.
Wees voorzichtig met het overbeloven. Nature-positive plannen die klinken als marketingmateriaal maar geen onderbouwing hebben, worden afgestraft door ervaren beoordelingscommissies. Elk claim die je doet, wil de aanbesteder kunnen controleren. Een bescheiden maar aantoonbaar plan scoort beter dan een ambitieus verhaal zonder bewijs.
Volg ook de Europese ontwikkelingen. De EU Nature Restoration Law verplicht lidstaten tot aantoonbaar ecosysteemherstel op brede schaal. Die verplichting vertaalt zich vroeg of laat in strengere inkoopeisen op nationaal niveau. Wie nu al ervaring opbouwt met nature-positive uitvoering, bouwt een voorsprong op die over vijf jaar goud waard is.
Bron: Aanbestedingswet 2012
Bron: Aanbestedingswet 2012