Klimaatadaptatie aanbesteden betekent dat een aanbestedende dienst eisen of gunningscriteria opneemt die gericht zijn op het bestand maken van een project of levering tegen de gevolgen van klimaatverandering. Denk aan wateroverlast door extreme regenval, hittestress in stedelijke gebieden, droogte en de daarmee gepaard gaande bodemdaling. Dit speelt het sterkst bij opdrachten in de gebouwde omgeving, openbare ruimte, waterbeheer en infrastructuur, maar dringt ook door in dienstenopdrachten zoals beleidsadvies en gebiedsvisies.
Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie verplicht gemeenten, provincies en waterschappen om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn. Dat doel vertaalt zich direct naar aanbestedingen. Steeds meer aanbestedende diensten nemen klimaatadaptatie op als verplicht onderdeel van het programma van eisen of als gunningscriterium met een gewicht van 10 tot 20 procent.
Voor inschrijvers die dit onderwerp serieus nemen is dit goed nieuws. Veel concurrenten beschouwen duurzaamheid nog als een bijvak en leveren generieke antwoorden. Als jij klimaatadaptatie inhoudelijk kunt onderbouwen met concrete maatregelen en aantoonbare ervaring, scoor je op een gunningscriterium waar anderen punten laten liggen.
Wie dit onderwerp negeert loopt risico. Een inschrijving die geen antwoord geeft op klimaatadaptieve eisen kan ongeldig worden verklaard als het om minimumeisen gaat, of je scoort zo laag op dit gunningscriterium dat je ondanks een scherpe prijs alsnog verliest.
Klimaatadaptatie kan op drie manieren in een aanbesteding verschijnen. Als minimumeis, waarbij je aantoont dat je ontwerp of aanpak voldoet aan vastgestelde klimaatadaptieve standaarden zoals de NEN 8026 richtlijn voor klimaatadaptief bouwen. Als gunningscriterium, waarbij je meer punten verdient naarmate jouw aanpak verder gaat dan het minimum. Als onderdeel van een duurzaamheidsplan of MKBA, waarbij je de lange termijn meerwaarde van jouw klimaatadaptieve keuzes onderbouwt.
Concreet voorbeeld. Een waterschap besteedt de herinrichting van een bedrijventerrein aan en vraagt als gunningscriterium een klimaatadaptief ontwerp met een gewicht van 20 procent. Inschrijver A levert een standaard rioleringsplan met wat extra groen. Inschrijver B beschrijft een gelaagd systeem met waterpleinen die bij extreme neerslag 500 kubieke meter water kunnen opvangen, schaduwbomen die de gevoelstemperatuur op piekmomenten met 4 graden verlagen en een doorlatende verharding die infiltratie bevordert. Inschrijver B scoort 18 van de 20 punten op dit criterium, inschrijver A scoort 9. Die 9 punten bepalen de gunning.
Bij gemeenten zie je steeds vaker dat de NRRP klimaateisen (Nationaal Programma Regionale Energiestrategie) en de klimaatstresstests als referentiekader worden gebruikt. Zorg dat je die taal kent en ernaar verwijst in je plan van aanpak.
Klimaatadaptatie is geen vinkje op een checklist. Het is een inhoudelijk thema dat steeds zwaarder weegt in aanbestedingen voor de fysieke leefomgeving. Wie dit serieus aanpakt bouwt een competitief voordeel op dat in de komende jaren alleen maar groter wordt.
Investeer in kennis van de drie grootste klimaatrisicos voor de Nederlandse gebouwde omgeving: wateroverlast, hittestress en droogte met bodemdaling. Elke aanbesteding in de openbare ruimte of bouw raakt aan een of meerdere van deze themas. Als je per risico twee of drie concrete maatregelen kunt benoemen met meetbare effecten, ben je al beter dan 80 procent van de concurrentie.
Gebruik de klimaatstresstest van de gemeente of regio als input. Vrijwel elke gemeente heeft deze test uitgevoerd en de resultaten zijn openbaar. Door in je inschrijving te verwijzen naar de specifieke kwetsbaarheden van het betreffende gebied laat je zien dat je maatwerk levert en niet een generiek verhaal kopieert.
Bouw een bibliotheek van referentieprojecten op waarbij klimaatadaptatie aantoonbaar is gerealiseerd. Meetbare resultaten zijn goud waard: hoeveel kubieke meter waterberging, hoeveel graden hittevermindering, welk percentage verharding is vervangen door infiltratieoppervlak. Aanbestedende diensten beoordelen klimaatadaptieve plannen steeds vaker op concreetheid. Een ontwerp zonder getallen wekt wantrouwen.
De verschuiving van klimaatadaptatie van wens naar eis gaat snel. In 2022 was het nog een bonus in de kwaliteitsbeoordeling. Nu zien we het bij een groeiend aantal aanbestedingen als zwaarwegend criterium met een gewicht van 15 tot 25 procent. In de komende jaren verwacht de markt dat klimaatadaptatie bij fysieke opdrachten standaard onderdeel wordt van de minimumeisen, vergelijkbaar met hoe duurzaam hout inkopen inmiddels vanzelfsprekend is.
Dat betekent dat de ruimte om te scoren op dit onderwerp juist nu het grootst is. Als het straks een minimumeis is, verdien je er geen extra punten meer mee. Bedrijven die nu investeren in echte klimaatadaptieve kennis en een portfolio van bewezen projecten opbouwen, staan over drie jaar met een structureel concurrentievoordeel.
Koppel klimaatadaptatie aan andere duurzaamheidsthemas die je al beheerst. Als je de CO2-Prestatieladder hebt en ervaring hebt met circulair inkopen, is klimaatadaptatie een logische uitbreiding van je duurzaamheidsprofiel. Aanbestedende diensten waarderen inschrijvers die duurzaamheid integraal benaderen in plaats van per criterium een los verhaal ophangen.
Bron: Aanbestedingswet 2012
Bron: Aanbestedingswet 2012