Een circulariteitseis is een eis in aanbestedingsdocumenten die bepaalt dat producten, materialen of diensten moeten voldoen aan de principes van de circulaire economie. Denk aan eisen rondom hergebruik van materialen, repareerbaarheid, demontabiliteit, gehalte aan gerecyclede grondstoffen, terugname na gebruik of aantoonbare verlenging van de levensduur.
Het onderscheid met een duurzaamheidseis in brede zin is relevant. Een duurzaamheidseis kan gaan over CO2-uitstoot, energieverbruik of sociale ketencondities. Een circulariteitseis richt zich specifiek op de materialenketen: wat gebeurt er met grondstoffen voor, tijdens en na de productlevensduur?
De eis kan een minimumeis zijn, dus een harde selectiedrempel, of een gunningscriterium waarbij je aangeeft in welke mate je circulair werkt en daarvoor een hogere score ontvangt. Beide vormen komen voor, soms zelfs gecombineerd in dezelfde aanbesteding.
De Nederlandse overheid heeft zichzelf het doel gesteld om in 2030 voor 50% circulair in te kopen. Dat is geen vrijblijvende ambitie: het vertaalt zich in concrete eisen in aanbestedingen, met name bij grotere opdrachten in de bouw, infra, meubilair, kantoorbenodigdheden en IT-hardware.
Voor inschrijvers betekent dit dat circulaire werkwijzen steeds vaker een randvoorwaarde worden in plaats van een bijzaak. Bedrijven die niet kunnen aantonen hoe hun product of dienst bijdraagt aan de circulaire economie, lopen kansen mis, zowel bij selectie als bij gunning.
Er is ook een eerlijk punt van zorg. De manier waarop circulariteitseisen worden geformuleerd, loopt sterk uiteen. Sommige aanbestedende diensten stellen concrete, meetbare eisen met duidelijke bewijslast. Andere hanteren vage termen als "bij voorkeur circulair" zonder te specificeren wat dat inhoudt of hoe het wordt beoordeeld. Die onduidelijkheid maakt het lastig om een gedifferentieerd en eerlijk aanbod te doen.
In de bouwsector zie je circulariteitseisen terug in de vorm van een verplichte materialenpaspoort of een minimumpercentage gerecyclede inhoud bij bouwmaterialen. Een gemeente die een schoolgebouw aanbesteedt, kan eisen dat minimaal 20% van de toegepaste bouwmaterialen een aantoonbaar hergebruikte of gerecyclede oorsprong heeft, ondersteund door productdocumentatie of een erkend label zoals Cradle to Cradle of GPR Gebouw.
In IT-aanbestedingen zie je eisen rondom terugname van apparatuur aan het eind van de levensduur, refurbished hardware als optie of minimale garantietermijnen die de levensduur verlengen.
Bij kantoormeubilair zijn eisen rondom demontabiliteit en terugname-garanties gangbaar. Een leverancier die stoelen verhuurt in plaats van verkoopt, met onderhoud en vervanging inbegrepen, scoort in zo'n aanbesteding doorgaans beter dan een partij die alleen een productblad aanlevert.
Het aantonen van circulariteit vraagt om concrete documentatie: certificaten van herkomst, productdatasheets, materialenlijsten, plannen voor terugname of verwerking. Een claim zonder onderbouwing wordt door goed ingekochte aanbestedende diensten doorgaans niet geaccepteerd.
Wat ook helpt is kennis van de MKI-score, de Milieu Kosten Indicator. Aanbestedingen in de infrasector gebruiken MKI als kwantitatieve maat voor milieu-impact, waarbij een lagere score beter is. Circulariteit heeft directe invloed op de MKI: hogere gerecyclede inhoud en langere levensduur verlagen de score en verbeteren je positie in de gunning.
Breng eerst in kaart wat de eis precies vraagt. Circulairiteit is geen eenduidig begrip; de bewijslast verschilt per aanbesteding. Lees de eisen nauwkeurig en vraag via de nota van inlichtingen om verduidelijking als de formulering ruimte laat voor interpretatie.
Investeer in interne kennis over de materialenketen van jouw product of dienst. Weet welk percentage van jouw grondstoffen gerecycled is, of je leveranciers beschikken over relevante keurmerken en hoe je terugname na gebruik organiseert. Dat is de basis voor elke circulariteitsclaim die je in een inschrijving doet.
Koppel circulariteit aan kosten. Aanbestedende diensten die werken met levenscycluskosten of TCO-berekeningen, zijn ontvankelijk voor het argument dat een circulair product op de lange termijn goedkoper is, ook als de initiële prijs hoger ligt. Maak dat rekensommetje voor ze.
Zorg voor herleidbare documentatie. Een certificaat, een materialenverklaring van de fabrikant of een erkend keurmerk weegt zwaarder dan een zelf geschreven toelichting. Aanbestedende diensten mogen en zullen controleren, zeker bij opdrachten waar circulariteit een zwaarwegende rol speelt in de gunning.
Bron: Aanbestedingswet 2012
Bron: Aanbestedingswet 2012