Een sociale onderneming is een organisatie die primair werkt vanuit een maatschappelijke of sociale doelstelling, niet vanuit winstmaximalisatie. Denk aan sociale werkplaatsen, SW-bedrijven, of organisaties met een B-corp certificering. Wat ze gemeen hebben: winst wordt grotendeels herinvesteerd in de missie, niet uitgekeerd aan aandeelhouders.
Binnen aanbestedingen hebben sociale ondernemingen een bijzondere positie. Ze kunnen worden aangewezen als preferred supplier via voorbehouden opdrachten. Dat is een wettelijke regeling, geen gunst.
Steeds meer aanbestedende diensten willen maatschappelijke impact koppelen aan inkoopbudget. Sociale ondernemingen spelen daar direct op in. Maar de relevantie gaat verder dan alleen het binnenhalen van opdrachten door sociale ondernemingen zelf.
Als reguliere inschrijver kom je sociale ondernemingen tegen als onderaannemer bij Social Return-verplichtingen. Een opdrachtgever vraagt bijvoorbeeld dat je vijf procent van de loonsom besteedt via erkende sociale ondernemingen. Dan moet je weten wat dat precies betekent en welke organisaties daarvoor kwalificeren.
Toch is het geen wondermiddel. Niet elke gemeente hanteert dezelfde definitie. Wat in Rotterdam telt als sociale onderneming, wordt in Utrecht soms anders beoordeeld. Dat vraagt om verificatie vooraf, niet achteraf.
De Aanbestedingswet biedt in artikel 2.82 de mogelijkheid voor zogeheten voorbehouden opdrachten. Aanbestedende diensten mogen opdrachten of percelen exclusief openstellen voor sociale ondernemingen en beschutte werkplaatsen. De voorwaarde: minimaal dertig procent van de werknemers moet een arbeidsbeperking hebben.
Een concreet voorbeeld: de gemeente Amsterdam stelde in 2023 een schoonmaakcontract voor een aantal gemeentelijke panden exclusief open voor SW-bedrijven. Reguliere schoonmaakbedrijven konden simpelweg niet inschrijven. Dit is legaal, mits de aanbestedende dienst het goed motiveert en documenteert.
Naast voorbehouden opdrachten speelt het PSO-certificaat een rol. PSO staat voor Prestatieladder Socialer Ondernemen. Bedrijven met een PSO-certificaat kunnen bij EMVI-gunning extra punten scoren op het subgunningscriterium sociale waarde. Dat is iets anders dan een voorbehouden opdracht, maar ook iets anders dan SROI. PSO gaat om je eigen personeelsbestand. SROI gaat om wie je inschakelt tijdens de uitvoering.
Het onderscheid is klein maar wezenlijk. Lees het programma van eisen goed: vraagt de opdrachtgever om PSO-certificering, SROI-inzet, of een combinatie?
Controleer of de aanbesteding een voorbehouden opdracht is voor je tijd investeert. Dit staat in de aankondiging op TenderNed, onder het veld "Type procedure". Ben je geen sociale onderneming, dan heeft inschrijven geen zin.
Als je regulier inschrijft en Social Return gevraagd wordt: bouw een netwerk op van erkende sociale ondernemingen in jouw regio. Vraag proactief om samenwerkingsverklaringen. Een vage belofte in je plan van aanpak dat je "sociale ondernemingen gaat betrekken" haalt het niet. Opdrachtgevers willen namen, percentages en contractvormen zien.
Twijfel je of een specifieke organisatie kwalificeert als sociale onderneming voor een bepaalde opdracht? Stel dan een vraag via de Nota van Inlichtingen. Dat beschermt je achteraf als de beoordeling anders uitvalt dan verwacht.
Bron: Aanbestedingswet 2012
Bron: Aanbestedingswet 2012