Voorbehouden opdrachten zijn aanbestedingen die de opdrachtgever uitsluitend openstelt voor sociale werkplaatsen, beschutte werkplaatsen of sociale ondernemingen. Reguliere bedrijven mogen niet inschrijven. De deelname is voorbehouden aan organisaties die primair zijn ingericht op werkgelegenheid voor mensen met een arbeidsbeperking.
De grondslag ligt in artikel 2.82a van de Aanbestedingswet 2012, dat is gebaseerd op de Europese aanbestedingsrichtlijn (2014/24/EU). Het instrument bestaat om overheidsinkoop te verbinden aan sociale doelstellingen.
De wet stelt drie eisen aan een organisatie die wil inschrijven op een voorbehouden opdracht. Ten eerste moet de organisatie primair gericht zijn op maatschappelijke en professionele integratie van mensen met een handicap of een andere kwetsbare groep. Ten tweede moet minimaal 30 procent van de werknemers tot die doelgroep behoren. Ten derde mag de winst niet uitgekeerd worden aan aandeelhouders, maar moet die worden gebruikt voor de doelstellingen van de organisatie.
In de praktijk komen sociale werkplaatsen (sw-bedrijven), beschutte werkplaatsen en bepaalde erkende sociale ondernemingen hiervoor in aanmerking. Wie twijfelt of de organisatie kwalificeert, kan dat nagaan via de criteria in de aanbestedingsdocumenten. Opdrachtgevers mogen de lat niet hoger leggen dan de wet vereist.
Opdrachtgevers zijn vrij te kiezen welke opdrachten ze voorbehouden. Er is geen verplichting. Opdrachten die zich typisch lenen voor voorbehoud zijn schoonmaak, groenonderhoud, catering, postverwerking, en arbeidsintensieve productie- of assemblagewerkzaamheden.
Een voorbehouden opdracht kan ook zijn beperkt in duur. De Aanbestedingswet stelt dat een leverancier maximaal drie jaar op een rij eenzelfde voorbehouden opdracht mag uitvoeren. Daarna moet de opdrachtgever de markt openstellen, ook al is dat opnieuw beperkt tot kwalificerende organisaties.
Voorbehouden opdrachten worden aanbesteed via de reguliere procedures uit de Aanbestedingswet. De opdrachtgever publiceert de aankondiging op TenderNed en vermeldt daarin expliciet dat de deelname voorbehouden is. Gegadigden moeten bij inschrijving aantonen dat ze aan de kwalificatievoorwaarden voldoen.
De gunning verloopt op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding of de laagste prijs, net als bij reguliere aanbestedingen. Het voorbehouden karakter beperkt de doelgroep, niet de manier van beoordelen.
Als regulier bedrijf kun je niet inschrijven op voorbehouden opdrachten. Dat is geen optie. Maar je kunt wel samenwerken met een sociale onderneming die wel mag inschrijven. Als onderaannemer bijdragen aan de uitvoering: dat is toegestaan, zolang de sociale onderneming de hoofdaannemer is en daadwerkelijk een wezenlijk deel van de opdracht uitvoert.
Wil je als bedrijf een structurele relatie opbouwen met de publieke sector, dan kan het nuttig zijn te weten welke opdrachten voorbehouden zijn. Zo voorkom je teleurstelling bij een aanbesteding waar je simpelweg niet voor in aanmerking komt.
Check bij aanvang van elk aanbestedingsonderzoek de aankondiging op TenderNed op het voorbehouden karakter. Dat staat expliciet vermeld. Wie dit mist, verspilt tijd aan een procedure waar ze niet aan mogen deelnemen.
Ben je actief bij een sociale onderneming? Stel vast of jouw organisatie aan de drie wettelijke criteria voldoet voordat je inschrijft. Opdrachtgevers controleren dit bij gunning.
Samenwerking als onderaannemer met een kwalificerende organisatie is een legitieme weg om toch betrokken te zijn bij voorbehouden opdrachten. Zorg dan dat de samenwerkingsafspraken vooraf duidelijk zijn en dat de sociale onderneming de minimaal vereiste 30% van de uitvoering zelf doet.
Bron: Aanbestedingswet 2012
Bron: Aanbestedingswet 2012