Strategische autonomie

Wat is strategische autonomie?

Strategische autonomie verwijst naar het vermogen van een overheid, regio of samenleving om onafhankelijk beslissingen te nemen en te opereren op kritieke terreinen, zonder afhankelijk te zijn van externe partijen buiten haar invloedssfeer. In de Europese context gaat het specifiek over het verminderen van afhankelijkheid van niet-EU-leveranciers op gebieden als technologie, energie, gezondheidszorg en defensie.

Binnen aanbestedingen vertaalt dit zich naar beleidskeuzes die de voorkeur geven aan Europese of nationale aanbieders, of die bepaalde criteria stellen aan de herkomst, beveiliging of continuiteit van producten en diensten.

Hoe speelt strategische autonomie een rol in aanbestedingen?

Strategische autonomie is geen directe gunningsgrond — het mag niet worden gebruikt om buitenlandse aanbieders simpelweg uit te sluiten. Maar het begrip speelt indirect een rol via:

• Veiligheidseisen: Aanbestedingen voor ICT-infrastructuur of kritieke systemen kunnen eisen stellen aan dataopslag binnen de EU of aan security-certificering conform Europese normen.
• IMVO-eisen: Internationale maatschappelijke verantwoordelijkheid kan ketentransparantie eisen, waardoor afhankelijkheid van ondoorzichtige toeleveringsketens wordt beperkt.
• Contractduur en exitstrategie: Aanbestedende diensten vragen steeds vaker om exitplannen die afhankelijkheid van één leverancier (vendor lock-in) beperken.

Actuele relevantie

De EU-agenda voor open strategische autonomie is de afgelopen jaren versneld door geopolitieke ontwikkelingen: COVID-19 (tekorten aan medische hulpmiddelen), energiecrisis (afhankelijkheid van Russisch gas) en halfgeleiderscrisissen. Dit heeft geleid tot nieuwe Europese verordeningen zoals de Chips Act, de Critical Raw Materials Act en de Net Zero Industry Act.

Wat betekent dit voor inschrijvers?

Inschrijvers die een robuust verhaal kunnen vertellen over Europese productie, beveiligde datastromen en niet-afhankelijke supply chains, spelen in op een groeiende beleidsprioriteit van opdrachtgevers. Dit is vooral relevant bij ICT, energie, zorg en defensiegerelateerde opdrachten.