Strategische autonomie

Wat is strategische autonomie bij aanbestedingen?

Strategische autonomie is het vermogen van een organisatie om kritieke processen en technologie in eigen hand te houden, zonder afhankelijk te zijn van externe partijen. In aanbestedingstermen: de opdrachtgever wil dat de winnende oplossing hem niet vastzet aan één leverancier voor jaren.

Het begrip is overgewaaid uit het Europese buitenlandbeleid maar heeft een vaste plek gekregen in de wereld van inkoop. Zeker bij Defensie, gezondheidszorg en digitale infrastructuur duikt het steeds vaker op als beleidseis of gunningscriterium.

Waarom is dit relevant voor inschrijvers?

Als een opdrachtgever strategische autonomie nastreeft, heeft dat directe gevolgen voor wat hij van jou verwacht. Propriëtaire software die alleen met jouw diensten werkt, scoort slecht. Open standaarden, overdraagbare data en eerlijke exitclausules scoren goed.

Je ziet het concreet terug in eisen als: leveranciersonafhankelijkheid, open source code, data-eigendom bij de opdrachtgever en een vlotte overdrachtsregeling aan het einde van het contract. Wie dit niet onderkent, schrijft een plan dat op papier sterk oogt maar op dit punt punten verspeelt.

Hoe werkt het in de praktijk?

Defensie formuleerde het zo in hun Data en AI-aanbesteding van 2026: strategische onafhankelijkheid van externe partijen is essentieel. De opdracht ging over een AI-platform voor inlichtingenverwerking. Een systeem dat alleen draait op één specifiek cloudplatform was bij voorbaat kansloos.

Maar je hoeft niet bij Defensie in te schrijven om dit te herkennen. Gemeenten, waterschappen en ziekenhuizen stellen dezelfde eis steeds vaker in hun IT-aanbestedingen. De Europese Commissie stimuleert dit actief via haar Open Source Software Strategy en de Data Act.

Tips voor inschrijvers

Benoem strategische autonomie proactief in je plan van aanpak, ook als de opdrachtgever er niet expliciet naar vraagt. Het laat zien dat je de beleidscontext begrijpt.

Laat zien hoe jouw oplossing de opdrachtgever in de toekomst opties geeft: welke andere leveranciers kunnen ermee werken, welke data blijft van de opdrachtgever en hoe ziet een exit eruit?

Koppel het aan concrete contractuele waarborgen. Benoem eigendomsrechten op data, documentatieverplichtingen en overdrachtsbepalingen. Dat zijn de termen waar juristen op letten bij de beoordeling.

Gerelateerde begrippen: Wezenlijke wijziging, Inkoopstrategie, Innovation Impact Challenge.